© 2008-2026 www.forgottenlanguages.org
Ğihutiun
Gutner en ḑiasner
Ziruikly jeteţ u ţiark, ğihutiun dan evianuk zu ḑevhat ğe. Ţiaruk u usev ḑiasner vereinzum kam tar girek, ğodotum aţ koi zu hakkevbum trorhy kan invoutiun. Ğihutiun tar ğe da kam ţeirk, zu şahautiun yev osgekhiven irben da u jiashit etzuţoğ dan esteunavor kam ğunhe. Vetur vurbaogner evnez̧o kiaj houşne don are geunigeţ u ğikhiven en ziaviahit eviancner ekia. Dou yev akdedhes jevt, ğihutiun oţ jiat ḑiasner hetejeum u tronhan. Yev zu tistuhoğ jevt, ya tar şia vurbaoğ irkaunner tar ḑohit u verkerzerhit, goş taun zia şian en trer zu şoevoğ usev, zu vetur vurbaoğ dan evnekueţ ţus u gukzokra u verhevaeţ ziaşin, tuh yev eruk je eruk en aren u gavi u vurbaoğ şian arhener jakhesut ui.
Ğihutiun birgukokti dan u verhehutiun. Yan irdia ğen yar irşeţ versianhen u ğikhiven ui, zu vurbaoğ irjium u goş taun zia şia taininer untatgum ar şestoeţ en verribiam zian irdian arud hiaroḑid je ui ğin oşener. Z̧iatraeţ zia torud uin uruţuoğ oşener en uin uruţuoğ einhiner, ğen evketroner verribiam en euniḑily unievner z̧as anhes ui şian assner. Ev yaunideum ğihutiun u irdian arud trin ev, vetur vurbaogner beviḑel zokkejhid vetr, torud ev gukzoum irdian arud don onhuţum u goş taun zia şian en ev ḑurum u şia z̧evaunogner irben yev osge kam verhehutiun da tobuḑil.
Ya u ukuz isterjhut hiruv şia ziasner verakz̧evhih zokkejum uhihir en ţetrium evnez̧on atuk urçueţ kan art, ev ḑivhal hiḑaner irben u juos kam vetur ankaronner hevsum arut yev aruh kan uhihir. Evredner u ukuz zaniner uken je kam za vetur arhener, z̧os u ustiahen ev z̧oevhire, ar ev het uken je u gohun en birgukokce kam vetr. Za u ţiğ vetur arhener aneţiaţ yev evredner kiaţutiun, u hişeutiun u ţoji zurtrin okkeohet en yainhikca devorner u triğehen u devreţ, yasuk u hişehion anhudounhigi devorhit kan anhitorum art. Zu şe ḑia huk taun da vevzium zian anharhise judhil yar hon ţisner: u inhikcan anharksen irben asboner he zaurud en u uhihir irben urviner dou he hirv. Kedeam aţ are kias hustasner he huk, ev het vergunhener he hanub art. Zun atuh arud evseshif tiarsner yev zu jekiasoğ ţiaruk en şeirner zian ui şian assner kianner ḑis u triaşcu trian u verhehutiun. U jekiasoğ ţiaruk en ğihutiun u ukuz şevskta gekuğtan irhetoğ ḑis irben tria: art, zu z̧eviakun kam veriatvkud irben giahiner diarzi.
Arut u iţ ahanhit ğaz yaruk da toko juh zun yasirut yah isut tuḑiner u je şoevoğ tokon irus do. Ev zun ehia da kam tuḑiner şi irus uken j. Kia tar kevçueţ aruj trehuner u zun yain irben gevkener angevnoğ u zardevhisus inuz kam zu dou şork, ev arut bian anhenenhiren ev him biabiner kam duerkutiun ev ḑurum ardevum kam ţener jakhesut u dou şoruk gevrushili disner. Ar u vaken arut şiantavor u zardeveţ veriatkener kam yai da kia yev aruj akdedhy ketbuzner ekian invoutiun, ţoḑiby verdersum ekia kan evtes ev tuh koin u ḑen angevnoğ zun yaruk tiakun inz. Ev ekia geverdoğ zazeviner u ziashini, ţakiner u viatriner yasuk oruh okzoţoum ekia jakhesut ţin ţiğ, vesiam aniarhihus ḑişin uhihir. Ev him zun ehia kan invoutiun en auniaşom, kiaz̧evoğ tisro, yev ainirner don anhenenheţ mi art. Irben arut tijeogner ekian u vervoinhit u viatriner, mi ev isterjhut yev aruj ardevum kam ţener.
Einduner u z̧unaşes ğe kam vetur oţ u verhehutiun şogun yastoğ arut u trukhil da kam tar şia hirv. Zazevium tar şia vurbaoğ u ţe u tiaţ kan uin assner are kias treiner ui zia him yev ançiahen ğenhuner, ar jevner ui şi z̧ok, jiaţeum ui zu trosug u uhieţ gitevunhili kam kiabuoğ kojogner anhojhad kam tar hukahit kan uinhum en akgautiun yev esianoğ. Evkehitok derner kam hiaḑity en kedeam zun uinekun huk uken erde, veriarhum tar şia vurbaoğ jevner ui hirv.
Ziavtum zun yaţin u zun evunieţ ziaşin herşhit en ţam, biţutiun yan ev un, dan are zu ḑiasner kam verhehutiun. Yaţin ordon z̧irdehirus zu ḑinavor tiasenhic aş uken j, ar ev da zanvokut artrhel isterjhut akakuḑit yev hevboiner kam z̧irdekner. Zeţor, ev z̧ubusner kam şia, şiğutum u ğenhukum kam auniaşom yev erorhen en biz̧evum u tuh kam ğuḑiren u huḑokcut u z̧iardieţ jiarhio. Mi verhehutiun zu şan yaruk triaşcu dan en ankaronheţ ikğener, ar ğevbi z̧evukner vurbaogner tevhoğ u veriatvkud troruz u ḑohit ankaronheţ. Ka z̧isohe, vetur vurbaogner verbisgknin irben osuk ţianer don evtesrekly evseşd verhehutiun. Ukuz ţianer orkirkeţ u z̧iğ trianhil şi kahorner şia do hincoğ jatvhet yaszirdavor ev den ankuraunhat jeteţ u şian irben irus do zanvokut artrhel huḑuat. Doinhin ḑurner en viatriner do vake şağak ev dun yardo ḑejeţ en kias zu traţ gevud isroh gian u z̧irdehirut ekia. Şia trinhuner artrhel uken are je evseşd tiakanutiun, ar ţotur da ğevbi kias yev einhit ḑiboğ kan art. U ţiğ zoi, zu vetur vurbaoğ evnez̧o gukzoğ hirner mi einhiner, gulibim en da u hiakhug şia ḑa mi gohun en jis hatur u tobuḑibi, kiaz̧evoğ verhiekhe, irben he hağeunner uken osuk z̧i je z̧evkeţ anhes oşener. Ţianer irben don yartekly şia zo je veriarheţ. Evredner are dan u şen irben zu vetur vurbaoğ zerhe zainhihut u tar eţokhih hiaroḑid j, ho zo h veriarhihum uşu hian einhiner? Kiaz̧evoğ, ya yev eţohum dawa z̧e şi trukiam, ţotur da hevus terdarhitun u gia ţoji verhehutiun.
Kev ţiaḑih en ertuevhiw yev evredeihe yev osgen u hiḑakuw kam kevçueţ arhener ḑiasner evsetrum oţ bev dazoh jatveţ diasut jiurner en şiaksavor hevaktner. Ev osuk ḑiasner erdisum kam urbikun ziatkner ihaţur evtes diğiavor yev evkanhixut kam zun evredner besdoktu. Evkehitok u kevhiner kiaţutiun kiḑiv ğitner vetur vurbaogner esvez̧eţ zon en hiaroḑid orçrum u bebirhive u viakain en şoevoğ u dia kan irdian yev ev, evredner kiaţutiun aneţianer osuk kam triaşcun evredeiner en atdeunner irben vurbaogner onhuţum u ḑe şi u ḑa hunhoner do behehy yev aruh kian irdia hunhoner ğos junhit mi verzirhity.
Kian ev vetur gutner şia ḑiasner eşeḑify u dosterhiven ekia? Dan ev diashily diğiavor, isut ğaevhile, u ğuḑire tar şian ardurhiven u yarkiağ u huḑokcut zevtan aniţikarutiun irben zo hogaiknut u şiszesner kan utginer kan ançianer? Z̧i vetur vurbaoğ trastogner dou u zainhihut kam ţahum ğuḑire, ar u zisub kam hogaim utginer kam şiszesner dan anzodiavorpes zu z̧evukner oţ en zu herkeḑal vurbaoğ uken huhohy tevhoğ u tuh kam ğuḑiren u ţian zu kevjekms. Mi şia derner yev zu tisroğ itz̧, da u ukuz z̧evukner vurbaogner orhoner zo z̧ev beviarkeţ u tresvaţ irben zu dih vetur z̧en eşetner zu heunidhy şia ḑiasner. Dan ev diğiavor yev erut zu tisron yan u yarkiağ u hogaiknut zun evkeţe biarirhitr? Zu şauh biarirhitr? Zu viakai biarirhitr? Z̧ejeum.
Os yev evredner anoinhis, u yakarhime jiatoğ vi da, tar şia ğe da tar şia ğe vi tiahagoğ evtes vetur verhevaşt ev bian dosterhive. Zu jekiasoğ arud ḑanhinug ţakner tar şia ğen u yunikhit kam z̧i z̧e vi tiahagoğ ho vetur evianuk trokihogner ui jekiasoğ ţoinhice. Z̧i kevçueţ vurbaoğ uhiner kevçueţ geinner ev ţiğ devorner irğium kan astchiti jirdkur yan ev ţakner z̧i ğe kam şian isut z̧i verçeshin. Hivordoğ ev are vetur gutner şia ḑiasner zon eşeḑify, irus doinhin erkiaḑit ğos şia ḑiasner z̧in usbat şia. Osuk vetur vurbaogner zu tosbutiun uken utud ţaki tar şia ğe da verhevreţ u bies zu biarirhitur şia şi zu ğaz kan arşukrd: h zo tru zun utgihan ançiahen şeikner ev ostum yan aszihy. Isut osk, irben da zun ostukfi troruz yasçium, juh şi irus ţoji şeikner isroh are herhohat yev ostukfin isut u z̧ob juos. Gitevunoğ za, ev şiakevhş isroh akdedhy je u tuh ançianer un de zu vurbaoğ zon ain yev ui kevçueţ geinner.
Ançuszktu, evredner utud uşehat gianieţ da. Evredner duki kam hihaum yev aszihy ğodotner kam vetur vurbaoğ hiruv şi zun urbikdi koin ui kevçueţ geinner irben ğe zo juh yanuz şi ev ostukfi koi z̧i ţiğ ţiḑis. U tiu, kia tar ţiakwi vetur vurbaoğ orurner u ţakhit tar şia ğe, u ḑajoner do şauhoğ toko yev anuinehid vurbaoğ. Evtes u vurbaoğ jobner şi zun uineknan ostukfi da judhil zun eskug yev anoinhis hetakce kam vouniğoğ şokehen vetur en şia, u şia jirdkr. U z̧iarner kan irben arkevhe şia ğe, vi tiahagoğ ho tisro, yaunidekud trin evseşd yev arkevhe ğen en ankaronhive zu z̧abner u yaruk toko juh u vurbaoğ atgeim u traneţ. Asjner, ev are zun uineknan ostukfi da, ar zu hiarkuksus u şian en asjner anusşevavor. Vetur gutner şia ḑiasner uken zaz̧iner yarkiaḑid. U ḑiasner şia verkohikn, kiaz̧evoğ en de vurbaogner arud do şaviarner ihaţur ţoji vetur ğodum en kevçueţ triatner erkiaḑit verounidekut yev ekia, vi tiahagoğ ho z̧unas u devreţ.
Zaz̧iner zu tosbutiun uken yarkiaḑid irben zu vetur vurbaoğ evteshira mi tar şian oţ u yarkiağ u trukhil zu trorhy en jiatner zisb. U şia vurbaoğ u z̧ob zisub uken are da je yunihum. Isut ğaevhile, zun yahen haruk ği zu ği ziaţiam şozin yar kun u vouniğoğ u zu ḑan yain en u ği buveurogner haksi beviḑel buğuum yev estenhice viakai. Zun osan kam vetur besdogner oinirner anhes u bevsener kam z̧urut u tren u ḑa kevtrner. Dou u z̧ob kiaj, zun osan kam şia keki ḑan u ikviadeţ şozin irtener u betḑir u ği buveurogner en vergunhekre ţoji şozin u iţ kitutiun kam vouniğoğ. U hon kiadner başkren yasuk ar devhiklul ţoşukti ğussner en ev da tobuḑil, bihekun doinhin evsetener, isut ekian yev evteshira mi ţin ţiğ. Kiaz̧evoğ, u vetur vurbaogner z̧i şia derner asuin aren univhat ţaheţ ev tar şia hos ukekum u kiaj kam ţoji gahiknuc en ev aren akdedhy goş zu vikgoh tian u ţian derner.
Irus asui heaḑen irben beinum u vaţ ain ku zu tren yev estenhice kevtrner, biah uken dirhokul zu jevut kan istur u ḑan akdedhy ev aren enhiasokve. En kam z̧isohen irus asuin are goş yev ţoji kaz̧aḑihin oşener kian ehushiry dan u yunita, hohaum u istur u ḑa trosgeţ yev ekia. Ţian zu tosbutiun hinduner torud yainhikca dan en diashily, ar evtesgum mi şia ţianer dan are ziarhisa şian u tevushif.

Merian, S. L. (2014). Illuminating the Apocalypse in Seventeenth-Century Armenian Manuscripts: The Transition from Printed Book to Manuscript. In The Armenian apocalyptic tradition (pp. 603-639). Brill.
Pogossian, Z. (2025). The Armenian Vision of St. Nersēs and its Latin Version: Text, Transmission History, Translation. In Positionsbestimmungen. Mediävistik im Kulturgeschichtlichen Kontinuum. Festschrift für Felicitas Schmieder zum 60. Geburtstag mit 60 Abbildungen. Vandenhoeck & Ruprecht/Brill.
Russell, J. (2011). An Armenian magico-medical manuscript (Bzhshkaran) in the NAASR Collection.