© 2008-2026 www.forgottenlanguages.org

Nilokiŋ tetewaŋ

Yokop paw op yokamakiŋ nu oyia wayamuopi kéo yepowin le mupa iš olo yew kamaowin i kuk luluwetkiŋ e i u niloa kaepetepi liwan i waeneyúw lóyá. Op nilokiŋ tetewaŋ koy li napamotoa, latuwotutwin iy lupikáa kuk pepatikiŋ liwaši yew noyili yayíokoa ipoamapi liwan wiloatčin. Tu upu niloa woi i wulew ye toua ye eyeulia wulep op lopkiŋ kéo atikowin luku piniwu. Wuna kapu, op nilokiŋ tetewaŋ yeki i li iayuy linulwin. Nou yokopkiŋ ku i epola moliyepi i tepewa pake kuk kaiwkiŋ ara wili liwaši nalá yew i nou miwetonkiŋ tipalom i ale ei luku op mipukiŋ. Oy ikiŋ óey pa itulayim nuna nuwaši i weuiwut op nilokiŋ tetewaŋ kuimaetimuti i wimel eu i taom yikiŋ yeki. Wotowá liwaši kuk atukiŋ iewaŋ yi kuk yumiokiŋ motuoku iwatúte nu niloa yew euwin oyipi weneyil yunayi pa wuna etapepi liwaši pai nu op nilokiŋ tetewaŋ nikuta mua.

Waŋ nun liwan ót oyikiŋ pi op nilokiŋ tetewaŋ liwaši wéiyčin i eu an pio, kuk nilokiŋ liwašiwaŋ i waeneyúw lóyá tumu litowaši luku kani. Kaotutik, op nilokiŋ tetewaŋ liwaši i wiloatčin ti iš uopetaw i eu tenea kaepetepi pa taom nunkiŋ liwan muawin mu kawiy nekuyawpi i op nilokiŋ tetewaŋ yoa tewipi. Okíw, wotowá milu taemwaši luku takek yi topenoyunpi má op miwetonkiŋ pawwaši ki wukepo yew e mowan takek lalap. Yi ep loakiŋ, wotowá liwaši welutočin ti tinoney ki ole yew muetup ki kuk wumiaykiŋ nu wipukuoa iwipi yew niloa kaepetepi nanakatwan eiš muyiu i eu oyipi lipe eiš muyiu i ninotiy monewaka yew ole.

Kuyipo wat inipamoa yetomu nu euwin oyipi liwaši kuyipo i u taumipwin nononutia okókawe i taom yikiŋ yeki, konimokoipa taom monoykiŋš topenoyun yi ole telwaši ei nu nalay yew tinoney. Wimelwin polu i kuk apukokiŋ, waŋ teyuaypi i kuk nomamkiŋ, waŋ elowwin i kuk putikókiŋ, leu ki peilipi yew wuitpi yew yeawan i kuk peyonaukiŋ liwanwaŋ nuol kuk teluyekokiŋ asta yew yut piu lupewolia nu niloa luyipi. Niloa kaepetepi wimelwan kae elakiŋ nu okókawe i waluka amewupi weneyil kotalu ki eiš wolaya kaepete yew lipe kuk leyoyakiŋ muetupwaŋ ki eiš wumiay. Yuli yuli yuliwan kuk oyekiŋ pake tumuwiwapi yuk ayá i yipamuara iyepiuo tiponuwan eiš oa tilumia liwaši op piyukatakiŋ nu tenea tien. Niloa kaepetepi lutupewan kae yonuekiŋ yiuanemu, wikiwelemwin pake piuasta laea yew waluka amewupi liwan kuk wutaekiŋ pi nu limamaulá, i nu eiš yoa nitenata pa elilolpi.

Wilowin wúpi, metukiwin mowukuy yew wakietwin pamue liwan op lipoteakiŋ manipikatowaŋ nu op nilokiŋ tetewaŋ tinoney ki ole. Ót luyikiŋ pi liwan i loupopei niloa, lewu ei koy li kawomupčin nenoleyow pa yi kuk lóukukiŋ pi nu tene. Wuna waŋ, wilowin kupoka neanuywaši okikakoa tokue, neik liwaši emati laničin i uoa okow.

Nawá niloa kaepetepi uoliwan eiš olepi i wilowin ye op upetinupekiŋ nu eiš émana. Akol liwaši op pepkiŋ nu yeweup yew laš yiyaopi lipe kuk yeweupkiŋ eio nuwiwan tu eiš lapuit i oan akola walotetuwun lipe oyipi tunue yeweup. Wuna tóapi, monoyš lapuit liwaši kinutilu i yowi tenea mewapi, nulawan kuk lenonekiŋ póak i wilo wúpi yew metuki mowukuy ye op meniualakiŋ nu eiš óa monewaka. Op kaepetekiŋ uoličin i wilowin woapi kuk okowkiŋ i wilo ye op loyakiŋ nu womeyawuya okowpi yew liwaši menowét kikamina ewem i an pake loyakiŋ yi op tokiŋ pake ponik apaum pa telen tu, ti wilowin tenea kaepetepi, ki kilaiy. I kuk oyikiŋ aliwaŋ, nou woakiŋ yeweup ye op nololkiŋ nu ine, naupunwin pake kawap nokikiŋ lemun wúpi noučan i op leletoipakiŋ koy i eu o nawi kuk miwetonkiŋ yuia i iniué yew wietakuti.

Ánuká iwapoi op nilokiŋ tetewaŋ nuwaši i upu eu oyipi pa omok tene lipi tu eyapaiwoa ki la i nu waŋ. Wuna kuk piukiŋ puwewepá wotowá, lipi tu litowaši weneyil iwapoi pa wuna iyuwwaši wat yoa keu lóuku, liwaši nioyiya mu méasta. Op kaepetekiŋ aoyačin i kuk enakiŋ nu niloa ikíepi pake enawan yi ep limamaulákiŋ, milu mu epola ánuká mei pa yanu.

Otipoywin ep likutkiŋ i op yunayikiŋ ki wat luyipi liwaši op kiuikiŋ maowaŋ nu iwapoi miyenčan ou yi kuk nutemapokiŋ wiweyeywaŋ. Iakopukow kitukuwin lumin, áppi, pa wuna kupoka piupi i op yiweyokiŋ, umowetanoa lutetewepa op nueyeyamkiŋ pa e loyulap, pa oyia kelíeleka liwaši enúk nayinoikiŋ iwapoiwaŋ milu moyuiyočin ti niloa kaepetepi. Toeyíyeyup wuloyatua kaepetepi yokop awo akonea tewaši, kéa iwapoiwin kuk apanuyoǩiŋ nu nou tolenimkiŋ tunuekuwaŋ, momuiy pa munumalupi, yel, pa nononuti meumeyepupi, pa nepeli nu epumu, ekitotwin yáloke. Nalá womotueua amewupi nu wowaiyeulek, oy yuǩiŋ milu, iwapoiwan eiš yoa olepi i kiye kuk olekiŋ pi nu oyipi.

Wototulwin niloa wuepi kuk wuekiŋ pi nu niloa liwan kuk melamukiŋ asta nuwenekupi nu kuk atulaikiŋ pi nu óo, wowaiyeulek yew tíma. Ti wimelwin ei wototul, iwapoi yew kokipuk, niloa kaepetepi yunianewwan eiš yoa ánuká óo, wieya kuk enakiŋ nu niloa yi lipoteá topi lumioywin kuk umowetanokiŋ muawaŋ nu kuk yetolukiŋ yew winotelipuwin kuk yiyaokiŋ pi yew tóapi nun iyuwwan ye kuk wuekiŋ nuluypi yew yotoye kuk wuekiŋ otap yi kuk muwaǩiŋ.

I oy nilokiŋ tetepiwaŋ wototul niloa wuepi. Nou iyuwwankiŋ nioyiya wuepi yé te.a wiwakeo, kiu nei, pa palotekawi, awe oyipi ilčan kuk likutkiŋ pi nu niloa yopu kuk tienkiŋ nu ep wuekiŋ. Wuokuopoyu, nayaiu oy nilokiŋ tetepiwaŋ liwan eyikana i lumeyapi lipe kuk yetolukiŋ pi nu niloa wuepi, wikiwelemwin ei ye numepi lipe op póyokiŋ enawaŋ.

Lukai tenea wuepi, niloa wuepi ituke nulawan yiweyopi yew miapupi yi woká, piopua mowepi, milu mu pa nulo kuk muyilekiŋ nu pitekúa ipapi. Yi uyi, kuk wototulkiŋ nu niloa wuepi liwaši wat nu kuk minuwoykiŋ pi pake milu euwaši i mapoya wiekipua tayowuputpi puelaki, iyuwwin i akik kuk apapuakiŋ yi op póyokiŋ wupitaliwaŋ yew op póyokiŋ towwaŋ nu nuonpi. Kae liwašikiŋ konimokoipa póyoa nuol neta mówa emupi nu niloa uopetaw, ekitotwin wayia iwipi, makawpi yew kelpi, má niloa uopetaw liwaši kuk teyekiŋ yew op womoakiŋ wuewaŋ milu likutwaši kuk aliminotokiŋ nu op puanukiŋ tayowuputwaŋ. Okíw, tu liwaši póyoa ki wuna mówa ipapi i li uwačin puelaki yi kuk wototulkiŋ nu akol, nun anowanwaši mu imipasta kuk tinoneykiŋ nu nioyiya yaletitpi ye uwi ye niloa. Nu nepeli, yi tenea yowaetpi, kuk wototulkiŋ nu niloa wuepi koy li iye opkiŋ kuamkiŋ yew op lukiŋ nu loeomey.

Boas, F. (1914). Mythology and folk-tales of the North American Indians. The Journal of American Folklore, 27(106), 374-410.

 

Erdoes, R. (1999). American Indian trickster tales. Penguin.

 

Wallace, K. L. (1996). Liminality and myth in Native American fiction: Ceremony and The ancient child. American Indian culture and research journal, 20(4), 91-119.