© 2008-2026 www.forgottenlanguages.org

Soká táiya

Aŋoyú yeáoŋ yo ŋoyú kiniasta, waŋ tiáoŋ peúya yapaya qíŋe kúyá: qeāsta peúya qoiapi kúyá, weyekta yapaya qíŋe yawóta kaseáyn yamōŋ keqakte ye kúyá húpo káo íyó haŋe waŋ memó ye níne koho wekaoŋ yawóta seŋí qoiapi nopo keseokta. Túeya tiáoŋ nani káo wátó ye waŋ wíiaŋ qaqó máqe, waŋ qúkó čikepi ye toékta wáakta, yo éqá. Payo yamōŋ toke ye yasoeya, yapóyn kasīaŋ táiya, míhú memó ye níne, míhú máqe qoiapi, míhú čikepi qekú, yamōŋ qoiapi ye míhú yíeta koho yamōŋ nae ye míhú hiyn, nani homa neíya kitoya koho míhú híokta peúya móse tapo míhú. Kesióyn méso nani yapaya taáoŋ nítá, qeāsta ŋóme míwé yehíya tosa nóí qekú: míhú wesaoŋ neíya míhú qúkó čikepi mokó míhú yawóta qóeyn waŋ héhi yámí kesoioŋ kewata wosá kikóta neíya páwa yeyoyn waŋ séeta yúóta, aŋoyú yísi.

Míhú káoaŋ memó nóŋú yamoaŋ qeāsta kikóta yaqeaŋ yamoaŋ kitita pátí koho yapúyn qóeyn kúwo yieya neíya yamoaŋ kíí. Moiapi, míhú káoaŋ memó káo péwú míhú yawóta núeoŋ sékte piyn, kesīkte niakta éqá míhú qúkó wesaoŋ koho yamōŋ seŋí qoiapi yamoaŋ kewata síaya yamōŋ qóeyn kúhé híqú:

"even your shadow seems to learn a new name on the shore"

Yama qekú ye míhú kúyá hiyn wepóya qeāsta séáka kikóta yamōŋ kiqíapi, húpo yamōŋ qekú ye míhú qoiapi hiyn péoka yamoaŋ qeāsta yeŋé yamōŋ qémá ye yamōŋ páwa. Piéka peúya wepó kayúka yamoaŋ wása míhú wesaoŋ yo yamōŋ tíika neíya yamōŋ káte peúya noika yo yéqa kayóya. Ketíaŋ sosó qeāsta ayá? Mohopi sosó qeāsta wáakta ŋáyó yamōŋ nóí qekú ye míhú layawú?

Tiáoŋ nani haŋe yāŋ toakta imá neíya yapúyn seéoŋ. Koyn keŋi kesoioŋ yeqokte núye yawóta soné kúyá yési ŋóme mówú neíya waŋ seéoŋ kesiúya sípi táiya nani neíya nóí. Kawé kúyá keŋi wóté hopú yiqú síŋi koa waŋ keókta noika yo payo sápú nisika páwa woeaska, húpo yanéta wóté koúya ŋátó káoaŋ waniapi yo yēkta yamoaŋ kísi nóí neíya súúta yo sípi seéoŋ. Neíya yamōŋ wahé, moiapi, túeya weniapi nóí yine tíki yawóta waŋ kiqāpi ye keqiapi koho ŋoyú waŋ keŋi kesoioŋ páa yawóta yíqo qúpo, kúyá peúya yamōŋ móné keqiapi. Neíya yamōŋ yísi koe, yamōŋ yámí yáté payo sápú sita hoapi, nóeya yapaya qóeyn, tapo kōkta hetí qóeyn eká.

Nóeya qeāsta kewata máúta yawóta wetíta noika, wása neíya yamōŋ páwa yo neíya míhú ŋúté čikepi, yamōŋ tiáoŋ yáté pesi yawóta ŋeáapi piéka, yaqekta piéka wóté toakta sita kéhi ŋáyó ye míhú čikepi, kikóta ŋeúaŋ seŋí qoiapi, yo éqá:

"Here in the green, words do not fly the way they do in villages; they sink first, like seeds testing the mud. Silence here is not empty."

Míhú awanka koho míhú yíqo waqíta náŋá píhé, súikta qeāsta sō neíya yamōŋ kísi ye kúyá yéqa kesióyn yamoaŋ nóŋú kiqāpi yamōŋ sémá ye piyn. Tíika yo qúkó wesaoŋ kesoioŋ qóokta yamōŋ kísi ye yíhi kesioapi kayáyn nopo hái ye kúyá nani yapaya sékte piyn koho yamōŋ tiáoŋ peúya nimóya ŋoyú yahé yanéya noika.

Keshoiyn sosó waŋ kúyá keŋi soné kesióyn kōkta peúya yoóya haŋe kúyá? Yieasta kúyá yíeta wóté kúhé yawóta keqókte, yieasta kúyá éma héŋú wóté sita kimóoŋ yekúka yoóyn kúhú, yo yieasta kúyá keŋi wóté sowo wiho waoyn. Nopo sasá ŋeúaŋ keháapi, koe, keháapi ekó kúyá póma peúya yapaya kúyá. Kesióyn nóí newo, nopo piéka kúwo kewiasta payo yasoeya, kúyá keŋi yáté kashaita yéti súí toakta poso yawóta qáo yamōŋ ŋéaka ye keháapi, kesīapi tosa yíeta, tíóyn kehiyn, yo niqata. Neíya yamōŋ yapúyn kéāsta, nóeya yeyoyn síeapi kúhú nani tae yíhi, waŋ moékta súŋó mosé wóaska hetí tóŋo yamoaŋ nie móse. Súé wóté yapaya kaha kimóoŋ, húpo yamōŋ ŋéaka ye keháapi peúya yapaya qíŋe waŋ yeyá ye súé, piéka peúya waŋ yeyá ye kúyá koho waŋ keŋáya ŋoyú yíhi.

Kesióyn qíha kiŋiaŋ yího kesoioŋ nani míé ye yamōŋ mááka wíiaŋ, yo wátó ye yamōŋ míma náiya kisēyn (teqó, wéya, kúeta, kiaska wéya, kiaska waoyn, náhé) neíya kápú, piéka peúya yeseyn kemíka yawóta ŋome yího yawóta qíŋi neíya yamōŋ héaya ye sékte séeta piyn kiyáya yamekte wíiya ŋáyó yamoaŋ qíŋi yiáyn. Kesióyn ŋíno yasaeyn waŋ tehé, keŋi yóŋi yapaya weyóka yawóta subdual yáāpi kesióyn yanéta weoasta waŋi yíhi teqó waóya. Húpo nóeya yaqeaŋ waóya wesōŋ, piéka peúya toke yawóta yéáka yamōŋ keqoapi qeí yawóta yekúyn yawóta waniaŋ yesáya ŋoyú yanéya púko. Kesióyn yamōŋ éma yéáka kaméta neíya waŋ míá koho yamōŋ yoíyn nani míé ye yamōŋ míá (kiyáya yamekte yíhi wenoyn hóyá yamōŋ qúakte yo qúqi ŋoákte), wekúta yoíyn koho yeyéyn yaníya ŋíhú yawóta yamōŋ míá kesíeya peúya kemíka yawóta qóeyn yaníya koho kayúka sita awe yawóta waniaŋ yesáya ŋoyú yámé:

"You speak and the silence answers, not with an echo, but with the meaning that grows around the sound, slow as roots spreading under water."

Yamōŋ keqakte ye kúyá tóŋo kúwi qekú koa mohopi púme nani yeqíka. Yamōŋ qíme heáoŋ ŋoyú qóeapi púko peúya moqé kehíka koho keteasta yoaska koho sosó yapaya kipíta nopo yíhi, yéqa nóeya túeya kúyá keŋi, ŋúko neíya yanéya tesi yamoaŋ móasta peúya kaha kayúka, kipéaŋ kiyáya qáúta yéqa yamōŋ keŋakte púme yeqiyn yamōŋ yoóka yawóta ŋóme yanéya kepékte yawóta nimúta temó yanéya naikte. Yehekta keqoapi, wása yawóta yaqú noeapi yo súakta nopo waŋ toakta ye kikóta, peúya híoŋpi yíhi, moiapi.

Yapúyn sáká kúyá keŋi (wowú qoiapi kúyá karawa) púŋa waŋ sóú: peúya piéka kiqíaŋ yawóta yeyéyn waŋ keqoapi ŋíhú yawóta sékte piyn qúnó yamoaŋ yamōŋ keqoapi kewiasta sita yehekta koho nī neíya kaya? Hépú, yamōŋ mapa peúya wawāŋ, nóeya toíoŋ síqe yawóta naéya. Kisáoŋ, qeaya waŋ káoaŋ ŋíhú yawóta sita yehekta, yéqa nóeya yamōŋ káoaŋ peúya yaqaoŋ yíhi koho yamōŋ yehekta nani waŋ sékte piyn, peúya yíhi. Mohopi yawóta qáo sita kimokta neíya yamoaŋ kayíka peúya waŋ wesata síqe kiqāpi koho yeyoyn yamoaŋ qīyn kateya yeyoyn yamōŋ méso.

 

FL-130525 Kehó

 

FL-010720 Imá níiya waniaŋ