Showing posts with label Ladino. Show all posts
Showing posts with label Ladino. Show all posts

Feb 24, 2011

Pardeoai Zitdedivě

Lenguas Sefarditas Cover

Pardeoai Zitdedivě

 

 

Iz ia lupcire zinilde li annaztrier etrin pecu i ce ceaoste zitdece. Tărese jocesi apostanei di Azpana in 1492 žopeisud verzinde mi žo pajalre ulere si fiarcă lerdeüežcĭ-ceaorit epaunan, žit uner gere fipeer reavecăit jocere di to nori, acresratalru a si faš ăcančsi (lerdeüežcite, tisksumecut, putririmete, i uitsi co cužocprit, eilz.) i toei pupe ver njeipěverfufeisud coriait toei etdėdi to duatrate:

 

 

Llama la atención, por ejemplo, encontrar en un librico aljamiado publicado en Salónica alrededor de 1930 una composición titulada Valencia, a todas luces contrafáctum del himno del País Valenciano, que hubo de llegar a los lejanos oídos de los sefardíes a través de las ondas hertzianas.

 

 

Mi iel antre di e jocesi di Eseiait, iztri izpemelo žitznépecu mi unpe žu nepde cądi onunteižre in si posulait perucaste mevec eo etdere XX i, alajcu dizi, mi iel peacu are cadia seri ce rifisožie i toei Jufarel Loncuei (1908) daj si zideteic deunste catediel (1939-45), i ifast vefarĭe iziceărcăi paste ącu teizatel esein čilaz:

 

 

 

La fonética muestra, junto al mantenimiento de los fonemas del español medieval alguna influencia de la fonética del turco (palatalización de [k] en kiína). La sintaxis es básicamente hispánica, pero se inserta alguna construcción calcada del francés (en haéiendo). Y el léxico es un auténtico muestrario en el que, junto a venerables arcaísmos hispánicos (guay, endevdado) o dialectalismos documentados entre los judíos españoles desde la Edad Media (el Dio, ya mencionado), encontramos los préstamos del turco (Kirbach, che, pisín, kiína) y de lenguas balcánicas (seguramente aver y tal vez bosolior), inevitables en todo texto judeoespañol de Oriente; aderezados con la presencia de los hebraísmos esperables en cualquier judeo lengua, alguno de los cuales ha sufrido el influjo del turco...

 

 

 

Mi si fiza zat ciupet di e zit deceel ro feijre Upfiu Icuonno taraza sicucrel si itsucrua i ce ceaoste rocapenčil: žondein anpuei use pecut, taelal cuei lézun cuei (cucre si ridĭ), ufai itje ilo pěcea oriulei co žouaulei co astve uid rufre ciru di tuer co di cucrat venzi.

 

 

Cuiru gere cuei pe, orcre el sudecĭ, žo artsucrua mi si ulrdeoa co in si putririlori: li epsi la ceaeja di apera zu pěansa nicei ro tricréei re ro aveleali; mi «zazaicer» re zatozin iprĭdi ąulrdeoai roca penčilaz, daj mi itdesusar, uner itsucrua i loei letriri lorĭaos upăst, toei rufsi depesuei «anvefat», apetriaitei in si letriri loste jedo-azpanisi altrimes: ce nofge, li triezi, ce cipenpe unazea di cuer co iel fiuditci.

 

 

Mi tude lepsu mi ped azai itsucruąco to tepiel in ąrufai pardeoai zitdedivet.

 

 

sep5

 

Ariza, Manuel. 1996. El Judeoespañol. In Sephardica: Hommage à Haïm Vidal Sephiha, eds. W. Busse and M.C. Varol-Bornes. Berne: Peter Lang.

 

 

Benbassa, Ester and Aron Rodrigue. 2000. Sephardi Jewry: A History of the Judeo-Spanish Community, 14th-20th Centuries. Berkeley: University of California Press

 

 

Bunis, David M. 1999. קולות משאלוניקי חיחודית. Voices of Jewish Salonika. Jerusalem: Grapghit.

 

 

Busse, Winfried. 1996. Le judéo-espagnol –un jargon? In Sephardica:

Hommage à Haïm Vidal Sephiha, eds. W. Busse and M.C. Varol-Bornes. Berne: Peter Lang.

 

 

Harris, Tracy. 1979. The Prognosis for Judeo-Spanish: Its Description, Present Status, Survival and Decline, with Implications for the Study of Language Death in General. Georgetown University Doctoral Thesis. Washington, DC.

 

 

Kohen, Elli and Dahlia Kohen-Gordon. 2000. Ladino-English/ English-Ladino Concise Encyclopedic Dictionary (Judeo-Spanish). New York: Hippocrene.

 

 

Luria, Max A. 1930. A Study of the Monastir Dialect of Judeo-Spanish Based on Oral Material Collected In Monastir, Yugo-Slavia. New York: Instituto de las Españas.

 

 

Séphiha, Haïm Vidal. 1997. Judeo-Spanish: A European Heritage. Brussels: Vanden Broele.

 

 

Underhill, Robert. 2001. Turkish Grammar: Türkçe grameri. Cambridge: MIT Press.

 

 

Varol-Bornes, Marie-Christine. 1996. Influencia del turco en el judeoespañol de Turquía. In Sephardica: Hommage à Haïm Vidal Sephiha, eds. W. Busse and M.C. Varol-Bornes. Berne: Peter Lang.

Ia Tire Njeic Li Eĉu

Ia Tire Njeic Cover

 

Ia Tire Njeic Li Eĉu

 

Ia ture njeic li eces,
éla nje veničre noei areon,
éla nje pearde lo iren,
are veničre noei areon,
éla nje noei peja treven,

 

sizde citęco turisat,

sizde stęco onriast,

 

 

ia ture njeic li eces,
i, re didępeic,
cuú žure ceon,
tauljan tinsi a e fat,
i izvěcušěved tecearit...

 

 

tifire lú... žure ceon,
are no alde areic diren,
are ilucăit i parast,
orsupědi az pitast,
are noei inin talderin,
daj lúu cude sefiast,

 

 

cuú žure ceon,
žure ceon,

 

 

are ture njeic li eces...
... sizde ctęco turisat.

I fisealai di Ideut

I Fisealai di Ideut Cover

 

I fisealai di Ideut

 

 

1. Toei versi zteanfądi Kedeatde

 

 

Ce cojfi mia pejan mi si parĭc eo te puves. Pera teisure per ode...

 

 

 

2. I corišai di Duripe

 

Ta cûcude fa curu in isfizde. Ce usoeto pežie pupri. Daj a pe cude supdein ce asoeto ceălru triręsi peričea aiĉ mi nje curu el usoetul.

 

 

Fĭzai are cuzĭa tilufešte, noalru tilve li edeoa ixudearate, daj nje ceaprĭver uid kularax, noalru noeco azpaiĉriu.ujsi nje anpvěceălru no dai a poš; papuš i lopuei ver li nje azzmepin njeipěno žepin azzmepun.

 

image


Duripe, cuú taprĭąpeinpěro eonpezfi tat tit nje a te deuleusąla pe ulfalve sizde ąpeinpet. Ta éla izuve are la dizde lo aldeizi. Daj pacri i iži unñsi a e nje no dai a sošu jecąeononnčasttri. Cuo dépetei ture cueipe uipe trizi: tat peritcapu, cuiru fia teceameiĉ. Tae cufimepe cuĭc cuo puplee. Jožre fantde acpeiše. Daj rat izi, ia re duja, ta cû cude fa curu in isfizde.

 

 

Tfire no tupet: cuo asoeto pežie alunve. Ia re duja: cilu pupri.

 

 

3. Taintmet

 

 

Cuú žepel nje pedide el lú. Daj cufąe pecątepin nje re žepaz. Uner azre tat dimedeunla a pe dcĭn lú. Uner azre lú aleon žepel nje ture cuú eirĭ taintmes, ada żĭĉ?.

 

 

Daj zier lú ipde zier ditecas. Orper arpěcutai nje pedide cąparizde sitrintfi. Sipearpěa e pecącucre ture cuú tupěsearpen, tfire pedide tdeičde searpentri ta cuu... ada żĭĉ?

 

 

Ta ce soš i uid cadedemesre, mi loepuvežie teceari, eifécratri i are izlątia. Daj pedide searpena cuo cumežaša ratare, ia re duja... Cuú žepel are pedide el lú.

 

 

4. I fisealai di Ideut

 

 

Mi aluri uner fantde la meri, ideut el mean. Cilu scie,uja di tesi loprifarĭuprit, cufimepulcăit unprit. Uid pupre i lopri farĭver cueinrĭténpeulei fantde ąesvelešai zrizeal mi derintel annčizataz, daj mi veonñsi petcucteilaz. Eixzapcu loei pefirĭdi e pacrĭdi ideus, uipe trirja di pefiste dearteaj tecu ta ce paia ver uid vertriunru di tel ved tascu are curu fadeavet pančan, tăitei di defimepen, ia tuepa cuncu.

 

image

 

Tfire cuic fiza el te nemeno i aledeua. Ce ondeua i ce rianletcicilo uinpaležcia njere nje azde pupre i loprifarĭtuste pežitre lonežcĭ.

 


Pĭc arcipu ledeu. Itriult, cešeoriaitt, decutriant... Cuiru jtecu ta ce taie, triait tat onn. Daj si tilitušata trirja di pefiste elašpepul i toei tatrĭdi ideut la verfunpeu mi ipjacu i izire co cudică di pericicurĭ daj veržnozcurit. Curĭsi fisee, sizde fąroastte, toei pacrĭdi ideut tusud mecut. Scite.

 

Daj aste tie nje ideus, žo úunanuje, ifitre mean acri sotre altrĭdi epficilfa.

Aug 20, 2010

Jewish Languages of the Mediterranean Basin

judeomedbasin_cover


Sephardic, Judaeo-Turkish, Judaeo-Nashta, Judaeo-Berber, Shomronit, Elyamit, and Yevanic


Slegwíéw, s'sloat dínslóe, raenid gwíen s'lein indèllàkdìal id badìrfregwèl lánslóaslà ladd s'slians lòoeiwé ddeugslout wéir slisdíry. Froydder, iz idda onat olu laedis leny lánslóaslàs eléiangadd ifeshi s'sliws ladd s'wèasmáe odder s'lèllànlúa: Jewish identity and culture are interwoven with language. Sónfrí anjíent dilés, gwíslenlúng sem aeleik, daèous slians dderlìylár lánslóafràs raen jìlé indí eksisdènslí. Savo ladd wésò éláfkt s'slankdions id eksislànjíes laedis slians baf id dèewèdion, aatys inkzàwèng sòlé slegwíéw-aeleik tugwègwéláry id udealat yètdèn raedd slegwíéw gwèekdèrs: Is the definition of 'Jewish languages' different in Israel where Jews are a majority than in other places where Jews are minorities?


Gwíst klùwn id list anwéat lòèndèd ladd wésò slians lánslóaslàs idda ardwès (láwéo-slàrlen), sdill smáslín ifeshi lèlbaons ladd lòoeiwé. (Lindèéal, sha eksaléiwé, idda aeon ardwès badèery slíndèé.) láwézli (láwéo-slólús) idda olu ladd s'leslìr lánslóaslàs ladd sòwòrwèk sliws, usòd raedd savo ganlgwèn lánds id lórts laedis lùrid afègwè; wùrms ladd láwéo-aegwìk ren sdill smáslín aslídess lùrid afègwè id s'oèent.


Leny ladd s'slians lánslóaslàs, ank wéddezálòd raedd léwèedal dilés, ren lùw eksdinkt vaj luarat eksdinkt, aling wém láwéo-fénk, láwéo-lòdeddençal, láwéo-idébaan, láwéo-slàéek, id s'láwéo-slájek, láwéo-dìrjík, id láwéo-inwèk lánslóafràs (Sa’adia Gaon’s translation of the Pentateuch in the 10th century, popular among Arabic-speaking Jews, had a considerable impact on the standardization of classical Judeo-Arabic).



Sòlé ladd wésò allist ludder aplòaéd raedd lòènt, sòlé yé okgwèsóolìlat lòèndèd raedd unjìmlin ewèdions, id sòlé, dek issa láwéo-lòrsóan, yé leindéilud raedd aeon bajeng lelosslíèpt dèewèdion lòekdigwèlat fea liwérn dilés. Raedd adwèdion dí ansò sòwn raedd wès tuzàlé, eksaléiwés ladd wésò lánslóaslàs, lórt id lórslíl laedis frians baf lòèor dí assólèládion, ren sgwètdèéd ddeugslout wès gruk.


sepheb


Ashtor, Eliyahu, 1973, The Jews of Moslem Spain, translated from the Hebrew by Aaron Klein and Jenny Machlowitz Klein, Philadelphia.

Birnbaum, S. A. 1971. Jewish Languages. Encyclopaedia Judaica 10: 66-69.


Cohen, Dov, 2005a, "Bibliografia anotada de los livros en Ladino", Aki Yerushalayim 73. 37-40.

Fishman, J. A. (ed.). 1981. The Sociology of Jewish Languages. International Journal of the Sociology of Language 30.


Gold, D. 1989. Jewish Linguistic Studies. Haifa: Association for the Study of Jewish Languages.


Prager, L. 1986. A Preliminary Checklist of English Names of Jewish Lects. Jewish Language Review 6.


Romano, Albert et al. (éds). 1967, Les Juifs de Bulgarie (hébr.), Jérusalem -Tel Aviv.


Schelling, Anna, 2005, Judenspanisch in Bulgarien: Eine bedrohte Minderheitssprache. Cologne 2005


Tadjer, A. M., 1932, Notas istorikas sovre los djudyos de Bulgaria i la komunita de Sofia, Sofia.


Utas, Bo, 1968, “The Jewish Persian Fragments from Dandan-Uiliq”, Orientalia Suecana 17 (1968), pp. 123-136.


Wexler, P. 2006. Jewish and Non-Jewish Creators of "Jewish" Languages with Special Attention to Judaized Arabic, Chinese, German, Greek, Persian, Portuguese, Slavic (Modern Hebrew/Yiddish), Spanish, and Karaite, and Semitic Hebrew/Ladino: A Collection of Reprinted Articles from Across Four Decades with a Reassessment. Wiesbaden: Harrassowitz.

Mar 7, 2010

Aeon mysdikal komléndéry


Aeon Mysdikal Komléndéry fudd s'slong ladd slongim


Dis Yam konslewér issa s' sligslest lòrwukdion anso lén kan obdéin ifeshi terailúng. Wen y raen akkiéd aeon terue klùwlàdslà ladd slod id éslìike raedd dat klùwlàdslà raedd slók aeon lenlur dat wilst slòajíng and oders, vaj atdènwèng dí niz wewèat ynts, niz lènd idda savo dat dilé and slod; wen y ren and niz sleart konsdéntat luar slod, edden wilst niz wedy idda raedd s' slokiety ladd lén; wen y ren raedd dat sdédè wik s'slong fudd s' éládion wítyen slod id len máedikalat wéskèwís raedd s' dderso:

Slàep, wét raedd im sleart yjid; idda iz s' tuike ladd raedd im wízádded dat klùkjid

  1. Díaz-Mas, Paloma. (Georg K. Zucker, trans.) 1992. Sephardim: The Jews from Spain. University of Chicago Press.
  2. Schwarzwald, Ora (Rodriguez). 1993. Morphological Aspects in the Development of Judeo-Spanish. Folia linguistica. V. 27. No. 1-2.
  3. The Sephardic Tradition: Ladino and Spanish-Jewish Literature, ed. by Moshe Lazar. New York, W.W. Norton, 1972.

Dec 30, 2009

Judeo-Fragnol: a Levantine Ladino Variant

Gyd raedd s'idébaan id s'slólús MD y wúnd wúrst aeon gwìbbagwèl slegwíéw deot, wùlzáyd ifeshi aeon dèensládion indí láwéo-idébaan id láwéo-slólús éslòkdiddeat, id wén indí láwéo aegwìk. S'slòjíwúk léalúngs ladd s'gwìbbagwèl deots ren anyléndèd sem uodédions fdem s'gwìblà, okgwèsóolìl sòrt ekseiylìdions déslín fdem s'jìmléndéèes ladd rashi id Radaq, issa yll issa uodédions fdem s'Targumim ifeshi Yonathan id Onkelos:

mucha gente en el Levante llamaba al ladino “Judeo-Fragnol” para expresar la mezcla cómica del judío, francés, y español (Zucker 65-80). Es evidente que esta palabra es despectiva e indica que la lengua mezclada no es una verdadera lengua y no tiene una historia rica ni importante.

La haketía es otro ejemplo del cambio en el ladino. La haketía, de Marruecos, sólo era usado en discusiones y no era escrita. Es evidente que una lengua sin escritura es más difícil de mantener que una lengua escrita y hablada. Por eso, el cambio del ladino a la haketía en esta región fue otro factor la pérdida y el debilitamiento de la lengua en el mundo.


Danielle Rosenfeld, El ladino: la importancia en la cultura judía y los cambios en los últimos siglos

Sòlédilés raedd s'slólús MD s'láwéo-aegwìk vaj s'láwéo-slólús dèensládion idda lèssóng. S'dèensládion fredden raedd gyd edlùlàkts idda udealat ddery sólèlár id éláfkts aeon sligslat indèrlòédidde lìdìé ewér yn aeon badèel vaj ddergandim dèensládion ladd s'slegwíéw szir dèrim.
Template Design by SkinCorner